نهنگ آبی در ایران هم قربانی گرفت

 نهنگ آبی در ایران هم قربانی 
روز شنبه خبر شوکه‌کننده‎ای به‌سرعت در خبرگزاری‎ها منتشر شد؛ دو دختر نوجوان خودشان را از پل روگذری در اصفهان به پایین پرت کردند. ابتدا خبرهایی از این اتفاق در فضای مجازی دست به دست شد و ساعتی بعد، انتشار عکس‎ها و ویدئوهایی از این ماجرای ناراحت‎کننده، تلخی حادثه را چندبرابر کرد. اولین سوالی که در ذهن مخاطبان شکل می‎گرفت، دلیل این ماجرا بود. آن دو دختر نوجوان چرا باید دست به چنین کاری بزنند؟ به گزارش خبرآنلاین، فرمانده نیروی انتظامی استان اصفهان در این باره گفته‎است: «در پی اعلام مرکز فوریت‎های پلیسی ۱۱۰ مبنی بر سقوط دو دختر نوجوان از پل روگذر در شهر اصفهان، تیم فوریت‎های پلیسی بلافاصله به محل اعزام شد. متأسفانه بر اثر این حادثه یکی از دختران که ۱۵ ساله بود در دم فوت کرد و دیگری که ۱۶ ساله است به شدت مجروح و به بیمارستان منتقل شد. بر اساس گزارش‏ های موجود حال دانش‎آموز مجروح نیز وخیم اعلام شده‎است». این مقام ارشد انتظامی گفت: «این دو نوجوان قبل از پرت کردن خود توسط یک دستگاه ضبط صوت، با خانواده‎شان خداحافظی و علت این کار را انجام بازی آنلاین نهنگ آبی در فضای مجازی اعلام کرده‎اند». سردار معصوم‎بیگی با اشاره به این که نوجوان مجروح‎شده بیان کرده ‏ که تحت تأثیر این بازی دست به خودکشی زده است، گفت: «پلیس درباره بازی نهنگ آبی هشدارهایی داده بود. این بازی در کشورهای مختلف قربانی گرفته‎است. تأثیر بسیاری بر ذهن دارد و افراد را وادار به رفتارهای پرخطری همچون خودزنی و خودکشی می‎کند». حدود یک ماه پیش هم ویدئوهایی مبنی بر خودکشی دو جوان ایرانی تحت تأثیر نهنگ آبی منتشر شد که همان موقع رئیس اورژانس اجتماعی ‎آن‌ها را تکذیب و ادعا کرد، اقدام به خودکشی پیچیده‎تر از آن است که افراد از طریق بازی به آن دست بزنند و با این حساب متاسفانه این دودختر اولین قربانیان رسمی نهنگ آبی در کشور هستند. شوک و بهت ناشی از این اتفاق باعث شد ما در پرونده ویژه «زندگی‎سلام»، بار دیگر به این بازی خطرناک بپردازیم. نهنگ آبی چیست و از چه مکانیزمی برای تأثیرگذاری بر ذهن کاربران استفاده می‎کند؟ از یک روان‎شناس هم برای تحلیل این بازی کمک گرفته‎ایم و درنهایت به کسانی که با افراد درمعرض خودکشی در ارتباط هستند، چند راهکار را پیشنهاد کرده‎ایم.
از چالش «نهنگ آبی» بازی مرگبار اینترنتی، چه می‎دانید؟ 

خودکشی کن، برو مرحله بعد! 

«چالش نهنگ آبی» عنوان یک بازی آنلاین و از جمله بازی‌های خطرناک اینترنتی است که مدتی اخبار و حواشی درباره آن افزایش پیدا کرده‎بود و حالا هم با خودکشی عجیب دو دختر نوجوان در اصفهان، مجدد تیتر اول اخبار شده است. این بازی را « F57» یکی از گروه‌های مرگ فضای مجازی روسیه، در سال ۲۰۱۳ شکل داد و در شبکه اجتماعی خاصِ روس‌ها، یعنی «وی‌کی» منتشر کرد. بازی عجیب و خطرناکی که این روزها کاربران زیادی از نقاط مختلف دنیا دارد و توانسته است، بیش از ۱۳۰ فقره خودکشی در دنیا را به نام خود ثبت کند. «فیلیپ بودکین»، دانشجوی سابق روان شناسی، ادعا می‌کند مبتکر بازی است و این بازی را با هدف حذف شدنِ آدم‌های به‌دردنخور و بی‌انگیزه جامعه، طراحی و تولید کرده ‏است. انتخاب نام «نهنگ آبی» اشاره به خودکشی دسته‌جمعی نهنگ‌ها به دلایل نامعلوم دارد. این بازی در روند خود، کاربر را تشویق به خودکشی می‌کند. گفته می‌شود اولین خودکشی ناشی از بازی نهنگ‌آبی در سال ۲۰۱۵ اتفاق افتاده‌‎است. طراحان بازی برای تغذیه معنایی نوجوانان، از محیطی حماسی استفاده می‌کنند؛ به این معنا که خودکشی تحت نام «نهنگ آبی» همراه با چندین نوجوان دیگر به ایجاد شرایط هیجان برانگیزی برای هر نوجوان منجر می‌شود و بر اساس آن از او کارهای احمقانه‌ای خواسته می‌شود اما آکنده از معنا و ارتباط با دیگران است و نوجوانان بسیاری حاضرند برای آن بمیرند. این بازی برای کسانی که در زندگی هدف و آرزویی ندارند و برای کودکان و نوجوانانی که ممکن است از سر کنجکاوی و برای تجربه هیجان، تن به هر خطری بدهند، بسیار خطرناک است. هرچند حرف و حدیث‌هایی که درباره این بازی آنلاین وجود دارد و این که به تازگی در کشورمان هم امکان دسترسی به آن فراهم شده، در حد گمانه‌زنی است اما ما پدر و مادرها، باید در مقابل دنیای بی‌رحم رسانه، هوای کودکان و نوجوانانمان را داشته‎باشیم.
مکانیزم تأثیرگذاری بازی نهنگ آبی بر کاربران کم‎سن‎وسال 

بازی نهنگ آبی و چگونگی جذب مخاطب

نهنگ آبی ۵۰ مرحله دارد؛ فرد از مرحله کشیدن یک نهنگ روی ساعد دست، بریدن بازو و زدن رگ تا سوگند خوردن برای یک نهنگ آبی اصیل بودن که عبور کند، برای تمام کردن بازی باید به یک بلندی برود و خودکشی کند! در ابتدای بازی، با هدف ایجاد هیجان و تحریک کنجکاوی، چندین بار از کاربر سوال می‌شود «مطمئنی که می‌خواهی وارد این بازی شوی و به این بازی ادامه دهی؟» و در ادامه تاکید می‌شود: «اگر شروع کردی، باید تا آخر بازی بروی». وقتی کاربر، شروع به بازی می‌کند، در مرحله‌ای از او خواسته می‌شود موقعیت‌یاب گوشی را روشن کند و برای آن دسته از کسانی که از این امکان گوشی آگاهی ندارند، گرفتن پیام‌هایی مثل «می‎دانم کجا هستی» و نام مکان‌هایی که فرد در آن‎جا حضور داشته است، ایجاد رعب و وحشت می‎کند. در ادامه، بازی مراحل عجیبی دارد که طی آن از کاربر انجام کارهای خطرناکی مثل کشیدن یک نهنگ آبی روی دست، خودزنی، حک شکل و شماره با چاقو بر ساعد، حاضر شدن در سازه‌ها و بلندی‌های خطرناک برای گرفتن عکس سلفی و بیدار شدن در ساعات نامعمول خواسته و تأکید می شود، باید از انجام این کارها، عکس بگیرد و ارسال کند. همچنین در میانه بازی پیامی با عنوان «اگر آماده تبدیل شدن به یک نهنگ آبی هستید روی پای خود کلمه “yes” را حک کنید و اگر آماده نیستید با بریدن چند جای بدنتان خود را تنبیه کنید» ارسال که مجوزی برای انجام مراحل هولناک بعدی می‎شود؛ مراحلی مثل تماشا کردن فیلم‌های روان گردان و ترسناک در تمام روز، گوش دادن به موسیقی‌های فرستاده شده، پاره کردن لب، انجام چندباره فشار نوک سوزن بر انگشت، تلقین بیماری، بالا رفتن از یک جرثقیل، صحبت با یک نهنگ دیگر در اسکایپ (بازیکنی که مثل تو بازی می‌کند) و در نهایت هم پیامی با این مضمون صادر می‌شود که با شما تماس می‌گیریم و زمان مرگ‌تان را خواهیم گفت و شما هم باید آن را بپذیرید!
۱۳۰ قربانی نهنگ قاتل از تمام دنیا 

روسیه از کشورهایی است که بیشترین شرکت کننده در چالش نهنگ آبی را دارد. بعد از این‎که در سال ۲۰۱۶ یک روزنامه‎نگار مقاله‎ای نوشت و بسیاری از قربانیان خودکشی را به این بازی مربوط دانست، توجه عمومی به این پدیده جلب شد و بسیاری از نوجوانان که چیزی از این چالش نشنیده ‏بودند هم جذب آن شدند. به تازگی هم در این کشور، یک دختر ۱۷ ‎ساله به اتهام این‏که مغز متفکر بازی بوده و چندین نوجوان را وادار به خودکشی کرده، بازداشت شده‎است. «چالش نهنگ آبی» تاکنون بیش از ۱۳۰ قربانی داشته و به کشورهای زیادی نفوذ کرده‎است. مواردی از خودکشی یا اقدام به خودکشی در کشورهای آرژانتین، برزیل، چین، ایتالیا، عربستان سعودی، اسپانیا، آمریکا و ایران گزارش شده‎است. این بازی در هندوستان بیشترین تعداد خودکشی را دارد، به شکلی که پلیس هندوستان نصب و انتشار و حتی ذخیره فایل خام نصبی این بازی را جزو جرایم نرم‌افزاری اعلام کرده‎است. این بازی، همچنین نگرانی‌های شدیدی را در روسیه و اروپای غربی ایجاد کرده ‏است. برزیلی‏ ها در واکنش به این بازی، جنبشی به نام «نهنگ صورتی» ایجاد کرده‌اند که در آن به وظایف مثبتی که به زندگی بها می‌دهد و با افسردگی مبارزه می‌کند، تأکید شده‎است. شرکت‎های اینترنتی چین هم گروه‎های مجازی مشکوک به دست داشتن در این بازی را مسدود می‏کنند. مقامات هندی هم از گوگل، فیس بوک و یاهو خواسته‎اند تمام لینک‎هایی که کاربران را به چالش نهنگ آبی هدایت می‏کند، حذف کنند. منابع: ویکی پدیا، ایسنا و نمناک
یادداشت تحلیلی یک روان‎شناس درباره چالش نهنگ آبی 

نوجوانان، طعمه‎ای برای‎ بازی هولناک 

مریم بابایی فرد، روان‎شناس و دانش‎آموخته دانشگاه خوارزمی، معتقد است «نهنگ آبی» بیش از همه، نوجوانان را به‎دلیل اقتضائات خاص این دوره سنی تحت تأثیر قرار می‎دهد: «قبل از هر چیز، نکته حائز اهمیت این است که جامعه هدف این چالش، نوجوانان و جوانان کم سن و سال هستند. در واقع نوجوانان در این بازی، گروه آسیب پذیری به شمار می‎آیند. در دوره نوجوانی، فرد درگیر تغییرات شدید هورمونی است و به دنبال آن، تغییرات شناختی در او اتفاق می‎افتد. نوجوانان در این سن، درگیر شکل دادن شخصیت، هویت ‏یابی (که بُعدی از شخصیت است) و چالش‎های مربوط به آن هستند. همچنین در این دوران، نوجوانان تمایل شدیدی به تجربه مسائل مختلف دارند؛ تمایلی که در راستای هویت‎یابی آن‎هاست. این موضوع باعث می‎شود آن‎ها ریسک‎پذیرتر شوند. حال، چالش نهنگ آبی با ارائه ماهیتی مرموز و در عین حال چالش برانگیز در نوجوانان، این میل به تجربه را تحریک می‎کند.»

۵۰ مرحله خطرناک!

یکی دیگر از ویژگی‎های دوران نوجوانی این است که ممکن است بعضی افراد در این دوره تا حدی منزوی و گوشه‎گیر شوند. همچنین ممکن است احساس پوچی و حالت‎هایی از افسردگی داشته‎باشند. از طرفی نوجوانان در مرحله‎ای هستند که عزت نفس آن‎ها در حال شکل گیری است. برای نوجوان آسیب‎پذیری که هنوز به ثبات مشخصی نرسیده‎است، انجام تکالیف طی ۵۰ مرحله این بازی، می‎تواند تقویت‎کننده باشد و به نوعی مُهر تاییدی برای تقویت ارزشمندی و «اعتبار بخشی» به او شود. اعتبار بخشی در اصطلاح روان‎شناسی به معنای کسب جایگاه و ارزشمندی است، ارزشمندی که به رسمیت شناخته می‎شود. در واقع نوجوان با انجام هر مرحله با خود می‎گوید: «خیلی خوب، از پس آن برآمدم. هر کسی نمی‎تواند این کار را انجام دهد پس من توانمند و با کفایت هستم». در واقع این مراحل به نوعی ارزشمندی و کفایت نوجوان را به چالش می‎کشد.

درگیری هیجانی نوجوان

هیجان های شدید، باعث آشفتگی نوجوانان می‎شود؛ برای مثال خودزنی ها و بریدن قسمتی از اندام‎های خود را که در چندین مرحله دستور آن داده می‏شود، در نظر بگیرید. احتمالا برای شما این سوال پیش می‎آید که چرا باید فرد به چنین عمل دردناکی اقدام کند؟ یکی از دلایل موجود در این زمینه، می‏تواند این باشد که با بریدن بدن و خودزنی، فرد به صورت بسیار کوتاه و آنی احساس سرخوشی و آرامش می‎کند که ناشی از ترشح «اندروفین »های طبیعی مغز است. این احساس سرخوشی برای فردی که هیجان ها و تلاطم بسیاری را تجربه می‎کند، می تواند راهبردی برای فرار از آن در نظر گرفته شود (چون این نوجوانان به طورمعمول راهبردهای مناسب برای مدیریت این تلاطم را نمی‏شناسند). تکرار این فرایند که باعث حساسیت‎زدایی از درد و خشونت درباره خود می‎شود، مسیر را برای رسیدن به خودکشی (که آخرین اقدام برای خودزنی و خود تخریبی است) هموار می‎کند.

توصیه‎ای به نوجوانان

نوجوانی که خود را بشناسد و در واقع خودآگاهی داشته‎باشد و بتواند هیجان های خود را مدیریت کند، قطعا نه تنها در دام چنین چالش‎هایی نمی‎افتد، بلکه می‎تواند زندگی سالم و شادابی داشته‎باشد و در جهت توانمندی‏‎ها و پرورش استعدادهای خود حرکت کند.
چند توصیه‏ به کسانی که با افراد در معرض خودکشی در ارتباط‎اند 

تقریبا۷۰ درصد کسانی که اقدام به خودکشی می‎کنند قبل از اقدام، به‎گونه‎ای قصد خودشان را نشان می‎دهند. توجه به پیام‎ها و نشانه‎های حاکی از این رفتار، می‌تواند در پیشگیری از یک اتفاق غیرقابل جبران، کمک‏ کننده باشد. این نشانه‎ها می‎تواند شامل احساس افسردگی همراه با احساس گناه و انتقاد از خود، خداحافظی کردن از دیگران و طلب بخشش، تغییرات رفتاری غیرعادی و چشمگیر مانند گوشه‎گیرشدن، بی‎انگیزگی یا شادی یک‎باره بعد از ناراحتی و افسردگی مدت‎دار باشد.

چه کار کنیم؟

از هر فرصتی استفاده کنید تا فردی که حس و حال خودکشی دارد، بتواند با کمک‌ شما اندکی از بار مشکلاتش را زمین بگذارد و احساساتش را تخلیه کند. نیازی نیست زیاد صحبت کنید و بدانید که هیچ جمله یا کلمه‌ معجزه‌گری نیست که حال طرف مقابل‌تان را یک باره خوب کند. چنان چه از صمیم قلب نگران باشید، از لحن صدا و طرز رفتارتان معلوم خواهد شد. به جای جر و بحث یا نصیحت کردن، صبور باشید، همدردی کنید و طرف مقابل‌تان را پس نزنید. احساساتش را درک و همدلی‌تان را ابراز کنید. در مرحله بعد با کمک خودش، راه‎حل‎هایی عقلانی و منطقی برای مشکلاتش پیدا کنید. حواستان باشد به هیچ‎وجه به او وعده بی‎جا درباره بهتر شدن اوضاع و قول ناممکن برای حل کردن مشکلاتش ندهید. ضمن گفت‎وگو، بدون مبالغه و زیاده‎روی، به توانایی‎ها، شایستگی‎ها و ویژگی‌های مثبت او اشاره کنید. اجازه بدهید احساس مهم و مفید بودن را تجربه کند. یک گام مهم دیگر در کمک به افراد در معرض خودکشی، کاهش تنش است. فضا را آرام و ایمن کنید و به فرد در مواجهه با دیگر تنش‎ها و استرس‎هایش کمک کنید. با این‌همه، مهم‎ترین و ضروری‎ترین کاری که بعد از شناسایی علایم گفته‎شده می‎توان انجام داد، قطعا مراجعه به روان‎شناس است؛ حتی اگر به قیمت کاهش موقت اعتماد فرد در معرض خودکشی به شما تمام شود.

چه چیزهایی نگوییم؟

* «چطور می‌توانی به خودکشی فکر کنی؟ زندگی تو تا این حد بد نیست.»؛ شاید زندگی فردی که قصد خودکشی دارد از بیرون خیلی بد به نظر نرسد اما درد زیر پوسته نهفته‎است. 

* «تو نمی‌دانی اگر خودت را بکشی من نابود می‌شوم؟»؛ عزیز شما به‎خودی خود حس بدی دارد. انباشتن بار گناه روی شانه‌هایش به او احساس آرامش یا درک شدن نمی‎دهد.

* «خودکشی خودخواهی است.»؛ این جمله احساس گناه بیشتری را به او القا می‌کند. بسیاری از آدم‌هایی که به خودکشی فکر می‌کنند، تصور می‌کنند زنده ماندن‌شان باری به دوش خانواده‌شان است. بنابراین صحبت از خودخواهی، جایی ندارد.

* «چیزهای زیادی داری که به خاطرشان زندگی کنی.»؛ در بعضی شرایط ممکن است این نوع جملات امیدوارکننده باشد اما برای بسیاری از آدم‌هایی که به خودکشی فکر می‌کنند، درک نشدن بسیار عمیقی را انتقال می دهد.

* «اوضاع می‌توانست بدتر از این باشد.»؛ بله اوضاع می‌توانست بدتر از این باشد اما دانستن آن هیچ امیدی را القا نمی‌کند. آدم‌هایی که به خودکشی فکر می‌کنند، اوضاعی را تجربه می‌کنند که ظاهرا غیرقابل تحمل است و مرگ را ترجیح می دهند.

* «آدم‌های دیگر مشکلاتی بدتر از تو دارند و نمی‌خواهند بمیرند.»؛ آدم‌هایی که می‌خواهند بمیرند اغلب خودشان را با دیگران مقایسه می‌کنند و به این نتیجه می‌رسند. حتی ممکن است احساس نقص یا فروپاشی بکنند. مقایسه‌ او با کسانی که بهتر با مشکلات کنار می‌آیند، ممکن است فقط حس محکوم کردن خود را در او تشدید کند

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *